شهریور ۲۲ام, ۱۳۹۶

در اهمیت معماری و آثار تاریخی

عمده چالش ما در ساختمان سازی نگاه دنیوی و مادی به بناها است که مربوط می شود به مسائل فیزیکی و نیازهای مادی.

معماری پیش از آنکه پدیده ای حجمی و کالبدی باشد، موضوعی است فرهنگی و فلسفی؛ که در ظرف مکان و بستری طبیعی بنیاد نهاده می شود. فرهنگی و فلسفی از این منظر که بناها بازتاب نوع تفکر و جهان بینی ما است.آیا هرساختمانی که ساخته می شود را می توان یک اثر معماری خواند؟ در واقع به چه شانی از شئون بنا معماری می گوییم؟آیا همین که بنایی چهار دیوار داشته و مسقف هم باشد معماری عنوان می شود؟

چه شده است که بناهای امروزی دلچسب زندگی نمی باشند؟ به نظر می رسد بین ساختمان سازی و معماری فرق ماهوی وجود داشته باشد. بسیاری به غلط در پی حل مشکلات معماری با نگاهی فیزیکی و تک بعدی هستند، غافل از این که معماری پدیده ای فرهنگی و پیچیده ای است که حل مشکلات آن نیز در بدو امر مترتب است بر شناخت مبانی نظری و فلسفی و نوع نگاه سازندگان آن و نیز ساختار فکری و فرهنگی جامعه می باشد. در حقیقت گام نخست رفع مشکلات ساختمان سازی و گیرا شدن آن در گرو شناخت فلسفه معماری است.

عمده چالش ما در ساختمان سازی نگاه دنیوی و مادی به بناها است که مربوط می شود به مسائل فیزیکی و نیازهای مادی. اینجاست که تا عنوان می شود معماری و شهرسازی ما مشکل دارد بلافاصله بحث مصالح،آسفالت و…پیش می آید. غافل از آنکه شناخت زیرساخت فکری، جهان بینی، ایدئولوژی و غیره سازندگان، مطلع بررسی و خوانش حل مشکل است. معماری از آنجا آغاز می شود که ما مرتبه ای فراتر از مادیات را برای کالبدی که سرپناه ماست درنظر بگیریم.

در واقع «ساختمان سازی» آنجا مفتخر به «معماری» می شود که علاوه بر رفع نیازهای مادی و تامین سرپناه، الهام گرفته از تفکر، تعقل، زیبایی شناختی، هنر، فلسفه،خردمندی و غیره در انطباق با ویژگی های جغرافیایی و اقلیمی باشد تا سرشت و طبیعت فرازمینی و ماورایی انسان را بر وی یادآور شود. از آن جا که بناهای امروزی ما چون فراغ از اندیشه اند و انسان را در مرتبه زمینی می انگارند، معماری قلمداد نمی شوند.

در واقع امروزه در ساخت و سازها تاحدی زیادی فقط عملکرد مهم است که شاید بیماری فرهنگی موجود کمتر اجازه می دهد تا شانی را برای بنا درنظر بگیریم تا ساختمان به مرتبه معماری برسد.در نگاه مدرنیستی(البته در جهان سوم شبه مدرنیستی) و مادیگرایانه ی یک قرن اخیر، مطالبه روح و سرشت ماورایی انسان مغفول مانده و ساختمان برای ساکنانش چنگی به دل نمی زند. از آن منظر که آثار تاریخی و معماری ضمن توجه به مرتبه زمینی انسان، به بعد معنوی او نیز پرداخته روح پرور، آرامش بخش و مورد توجه است.

معماران قدیم سرزمین کهن ایران زمین با تفکری برخاسته از فرهنگی غنی، مرتبه ساختمان سازی را به معماری ارتقا بخشیدند. آثار تاریخی و معماری بازمانده از اعصار گذشته که به واقع آیینه تفکر غالب آن روزگاران هستند، بدون پشتوانه، عنوان فاخر«میراث فرهنگی»را نگرفته اند. معماران با شناخت و درک فلسفه زندگی و معماری بناهایی را در اعصار مختلف بوجود آورده اند که علیرغم کثرت، از آنچنان وحدت و موسیقی برخوردارند که انگار در یک دستگاه نواخته شده اند و به قول خواجه شیراز حضرت حافظ که خداوند رحمت اش کناد :یک نکته بیش نیست غم عشق و این عجب از هر زبان که می شنوم نامکرر است

معماران قدیم می دانستند که معماری به مانند موسیقی دارای ریتم است و هرگاه آهنگ و ریتم از ساختمان گرفته شود، بنا، معماری نمی شود. درست مثل بیتی که کلمات آن جابجا شوند. همین نگاه عمیق فرهنگی و فلسفی باعث شده آثار تاریخی و بسیاری از خانه های قدیمی علاوه بر رعایت جنبه های زیبایی شناختی و بکارگیری تزئینات هنری(که مربوط به بعد روحانی انسان است) از لحاظ رعایت مسائل زیست محیطی نیز کاملا منطبق برساختار جغرافیایی هر محل باشند. لذا می طلبد در نگاه خود به آثار تاریخی و معماری خوانشی دوباره داشته باشیم چرا که این آثار به سرشت و طینت انسان قریب اند و دلنواز و روح انگیز و جان پرور.

میراث فرهنگی توسط انسان هایی بوجود آمده که به قول سهراب«آب را می فهمیدند». قدر میراث فرهنگی این گنجینه های معرفت که اسباب تفاخر و مباهات ما را در عالم فراهم آورده اند بیشتر بدانیم که شاید در جامعه « شبه مدرن » و «ماشینی» امروز و فردای ما دیگر فرصت تکرار پیدا نکنند. یادمان نرود اروپائیان که خود مبداء «مدرنیسم» بودند سال ها پیش فهمیدند که با این پارادایم نمی توان به سعادت رسید از این رو با تغییر رویکرد، به «پست مدرن» رسیدند که تلفیقی باشد از سنت و نوگرایی.

حسن گیاهی- دانشجوی دکتری دانشگاه فردوسی و رئیس اداره میراث فرهنگی و گردشگری شهرستان فریمان


ایمیل سایت:  info@jamerooz.ir                         شماره سامانه پیامک سایت:    30007008888800


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *